Sree Shivaji Sphoorti KendramSRISAILAM
From his birth at Shivneri to his coronation and his visit to Srisailam — the life of Shivaji Maharaj as told in the murals of the Darbar Hall.
1. ಶಿವನೇರಿ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವಾಯಿ ದೇವಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆದ ಶಹಾಜಿ ರಾಜೆ ಮತ್ತು ಜೀಜಾಮಾತೆ
2. ಶಿವಾಜಿಯವರ ಜನನ
3. ರೋಹಿಡೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಶಿವಾಜಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಗಡಿಗರ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ
4. ಶಿವಾಜಿಯವರ ಶಿಕ್ಷಣ
5. ತೋರಣ ಮತ್ತು ರಾಜಗಡದ ವಶ
6. ಮರಾಠಾ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಆರಂಭ
7. ಸವಾಲನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಅಫ್ಜಲ್ ಖಾನ್
8. ಪ್ರತಾಪಗಡದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ
9. ಘೋಡ್‌ಖಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಜಿಪ್ರಭು ದೇಶಪಾಂಡೆಯವರ ಹೋರಾಟ
10. ಶಾಯಿಸ್ತಾ ಖಾನನ ಮೇಲೆ ಹಠಾತ್ ದಾಳಿ
11. ಮುರಾರ್‌ಬಾಜಿ ದೇಶಪಾಂಡೆಯವರ ಬಲಿದಾನ
12. ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಆಗ್ರಾ ಭೇಟಿ
13. ತಾನಾಜಿ ಮಾಲುಸರೆ
14. ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥ ರಾಮದಾಸ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಭೇಟಿ
15. ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ
16. ಭಾಗನಗರದಲ್ಲಿ ಅಬುಲ್ ಹಸನ್ ಕುತುಬ್ ಶಾಹರನ್ನು ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಭೇಟಿಯಾದದ್ದು
17. ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಕರ್ನಾಟಕ ದಂಡಯಾತ್ರೆ
18. ದಾದ್ ಮಹಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ
19. ಕುತುಬ್ ಶಾಹರ ಬಲಿಷ್ಠ ಆನೆಯ ಎದುರು ಯೇಸಾಜಿಯವರ ಶೌರ್ಯ
20. ಮಾದಣ್ಣನವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಭೋಜನ
21. ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಶ್ರೀಶೈಲ ಯಾತ್ರೆ
22. ತಿರುಪತಿ ಬಾಲಾಜಿ ದರ್ಶನ
23. ಜಿಂಜಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಕೋಜಿ ರಾಜೆಯವರೊಂದಿಗಿನ ಭೇಟಿಶಹಾಜಿ ರಾಜೆ ಮತ್ತು ಜೀಜಾಮಾತೆ ಶಿವನೇರಿ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಶಿವಾಯಿ ದೇವಿಯ ದರ್ಶನ ಪಡೆದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜೀಜಾಮಾತೆ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿದ್ದರು; ಅವರ ಆರೈಕೆಗಾಗಿ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿ ವೈದ್ಯರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
Back to top ↑1630ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 19ರಂದು, ಅತ್ಯಂತ ಶುಭ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ, ಶಹಾಜಿ ರಾಜೆಯವರ ಪತ್ನಿ ಜೀಜಾಬಾಯಿ ಅವರು ಶಿವನೇರಿ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಪುತ್ರನಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದರು. ಮಗು ಶಿವನೇರಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಶಿವಾಜಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಶಹಾಜಿ ರಾಜೆಯವರು ತಮ್ಮ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಸಂಭಾಜಿಯೊಂದಿಗೆ ನವಜಾತ ಶಿಶುವನ್ನು ನೋಡಲು ಬಂದರು. ಪುತ್ರ ಜನನದಿಂದ ಅಪಾರ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಅವರು ಈ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಉದಾರವಾಗಿ ದಾನಧರ್ಮ ಮಾಡಿದರು.
Back to top ↑ಪುಣೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಜನರು ಸ್ವರಾಜ್ಯದ ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ಸುಲ್ತಾನಶಾಹಿಯ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುತ್ತಿದ್ದರು. 1642ರ ಮೇ 23ರಂದು, ಆಗ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದ ಬಾಲ ಶಿವಾಜಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಗಡಿಗರು ರೋಹಿಡೇಶ್ವರದ ಪವಿತ್ರ ಶಿವ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸ್ವರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಕೈಗೊಂಡರು.
Back to top ↑ಬಾಲ ಶಿವಾಜಿಯವರು ಶ್ರುತಿ, ಸ್ಮೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳು, ರಾಜನೀತಿ, ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತ, ಕಾವ್ಯ, ವ್ಯಾಯಾಮ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆ, ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳು, ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಆನೆ, ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ರಥ ಸವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತರಾದರು. ಖಡ್ಗ, ಬಿಲ್ಲು, ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಈಟಿಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಯುದ್ಧಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾಣ, ಸೈನಿಕ ತಂತ್ರ, ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಉಪಾಯಗಳು, ವಿಷಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದು, ರತ್ನಪರೀಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ಅವರು ಕಲಿತರು.
Back to top ↑ಪುಣೆಯ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾನದ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ತೋರಣ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಜನವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಯಾವ ಆದಿಲ್‌ಶಾಹಿ ಸರದಾರನೂ ನೆಲೆಸಿರಲಿಲ್ಲ; ಯುವ ಶಿವಾಜಿ ರಾಜೆಯವರು 1645–46ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ತೋರಣದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ಮುರುಂಬದೇವ ಎಂಬ ಪರ್ವತವಿತ್ತು; ಅದೂ ಕಾವಲಿಲ್ಲದೆ ಇತ್ತು. ಶಿವಾಜಿಯವರು ಈ ಪರ್ವತವನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತಕ್ಷಣವೇ ಅದರ ಮೇಲೆ ಕೋಟೆ ಕಟ್ಟಲು ಆರಂಭಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ರಾಜಗಡ ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು. ಮುಂದೆ ರಾಜಗಡವು ಮರಾಠಾ ರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು.
Back to top ↑ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು 1657ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 24ರಂದು ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಭಿವಂಡಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು; ನಂತರ ಪೇಣ್ ಕೂಡ ಅವರ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಈ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಡಗುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಯುದ್ಧನೌಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮರಾಠಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಮರಾಠಾ ನೌಕಾಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಗಲ್ಬತ್, ಗುರಾಬ್, ಮಚವಾ, ತರಾಂಡೆ, ಪಾಲ್, ತಿರ್ಕಾಟಿ, ಮಹಾಗಿರಿ, ತರು ಮತ್ತು ಫತೇಮಾರ್ ಮುಂತಾದ ಯುದ್ಧನೌಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮಚವಾ, ಬತೇಲಾ, ತರು, ಶಿಬಾಡ್, ಮಹಾಗಿರಿ, ಬಲಾವ್ ಮತ್ತು ಮಂಜಿ ಮುಂತಾದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹಡಗುಗಳು ಇದ್ದವು.
Back to top ↑ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಅಲಿ ಆದಿಲ್‌ಶಾಹ ಮತ್ತು ಬಡೀ ಸಾಹಿಬಾ ಮರಾಠಾ ರಾಜನ ವಿರುದ್ಧ ರಾಜಸೇನಾಪತಿಯೊಬ್ಬನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಆದಿಲ್‌ಶಾಹಿ ದರ್ಬಾರಿನ ಯಾವ ಸರದಾರನೂ ಈ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಹೊರಲು ಮುಂದೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಅಫ್ಜಲ್ ಖಾನ್ ಮುಂದೆ ಬಂದು ತಾಂಬೂಲವನ್ನು (ವೀಳ್ಯದೆಲೆ) ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, “ಶಿವಾಜಿ ಯಾರು? ಕುದುರೆಯಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಯದೆಯೇ ಅವನನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಸೆರೆಹಿಡಿದು ತರುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು.
Back to top ↑1659ರ ನವೆಂಬರ್ 10, ಗುರುವಾರದಂದು ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಮತ್ತು ಅಫ್ಜಲ್ ಖಾನ್ ಪ್ರತಾಪಗಡದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದರು. ಭೇಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಫ್ಜಲ್ ಖಾನ್ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶರಣಾಗುವಂತೆ ಹೇಳಿ, ಅವರನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಲು ತೋಳುಗಳನ್ನು ಚಾಚಿದನು. ಆಲಿಂಗನವಾದ ಕೂಡಲೇ ಅಫ್ಜಲ್ ಖಾನ್ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ತಲೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಎಡತೋಳಿನಡಿ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟಿದ್ದ ಕಠಾರಿಯಿಂದ ಅವರ ಪಕ್ಕೆಗೆ ಇರಿದನು. ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ತಮ್ಮ ಅಂಗಿಯ ಒಳಗೆ ಕವಚ ಧರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಕಠಾರಿ ಕವಚವನ್ನು ಸವರಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಅವರ ಉಡುಪನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹರಿಯಿತು.
ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ತಮ್ಮ ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಾಘ್‌ನಖ (ಹುಲಿಯುಗುರು) ಮತ್ತು ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಠಾರಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು; ಆ ಸೆಣಸಾಟದಲ್ಲಿ ಅಫ್ಜಲ್ ಖಾನ್ ಹತನಾದನು.
Back to top ↑1660ರ ಜುಲೈ 13ರಂದು ಸಿದ್ದಿ ಜೌಹರನ ಸೈನ್ಯ ಪನ್ಹಾಳ ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿತು. ಹೊರಬರುವ ದಾರಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಗೂಢಚಾರರ ಜಾಲ ಅವಿರತವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿತು; ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಘೋಡ್‌ಖಿಂಡಿಯ ಕಡೆಗೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು, ಶತ್ರು ಸೈನ್ಯ ಅವರನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿತು. ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು ಬಾಜಿಪ್ರಭು ದೇಶಪಾಂಡೆಯವರು ಘೋಡ್‌ಖಿಂಡಿಯ ಕಣಿವೆದಾರಿಯನ್ನು ತಡೆದು ನಿಲ್ಲಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ವಿಶಾಲಗಡ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ತಲುಪುವವರೆಗೂ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ತಡೆದು ಹಿಡಿದು, ಅವರು ಅಪ್ರತಿಮ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಹೋರಾಡಿ ಪ್ರಾಣಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.
Back to top ↑ದೆಹಲಿಯ ಮೊಘಲ್ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಔರಂಗಜೇಬ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, 1660ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸೋದರಮಾವ ಶಾಯಿಸ್ತಾ ಖಾನನನ್ನು ದಖ್ಖನಿನ ಸುಭೇದಾರನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ, ಅವನಿಗೆ 80,000 ಸೈನಿಕರ ಪಡೆಯನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಪುಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರದೇ ಆದ ಲಾಲ್ ಮಹಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟ ಹೊಸ ಸುಭೇದಾರನು ಮರಾಠಾ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡವತೊಡಗಿದನು. 1663ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 5ರ ರಾತ್ರಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಶಾಯಿಸ್ತಾ ಖಾನನ ನಿವಾಸದ ಮೇಲೆ ಸಾಹಸಮಯ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಇದೇ ಭವನದಲ್ಲಿ ಕಳೆದಿದ್ದ ಅವರಿಗೆ ಅದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮೂಲೆಯೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು. ಶಾಯಿಸ್ತಾ ಖಾನ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ಬದುಕುಳಿದರೂ ತನ್ನ ಬಲಗೈಯ ಮೂರು ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡನು. ತತ್ತರಿಸಿದ ಅವನು ಮೂರು ದಿನಗಳೊಳಗೆ ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಪುಣೆಯನ್ನು ತೊರೆದನು; ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಿದ್ದ ಆಪತ್ತು ದೂರವಾಯಿತು.
Back to top ↑ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಸತತ ವಿಜಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ ಔರಂಗಜೇಬನು ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಮುಖ ಮನ್ಸಬ್‌ದಾರರಾದ ಮಿರ್ಜಾ ರಾಜಾ ಜಯಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ದಿಲೇರ್ ಖಾನರನ್ನು ದಖ್ಖನಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಮುರಾರ್‌ಬಾಜಿ ದೇಶಪಾಂಡೆಯವರು ಮರಾಠರನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಪುರಂದರ ಕೋಟೆಗೆ ಅವರು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರು. 1665ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ದಿಲೇರ್ ಖಾನ್ ಪುರಂದರದ ಮೇಲೆ ಭಾರೀ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ಮುರಾರ್‌ಬಾಜಿಯವರ ಪರಾಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ದಿಲೇರ್ ಖಾನ್ ಅವರನ್ನು ಮೊಘಲ್ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರುವಂತೆ ಆಮಿಷವೊಡ್ಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಮುರಾರ್‌ಬಾಜಿಯವರು ಆ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ನೇರವಾಗಿ ದಿಲೇರ್ ಖಾನನ ಮೇಲೆ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿದರು; ಆದರೆ ಅವರ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಬಾಣ ತಗುಲಿತು. ಮುರಾರ್‌ಬಾಜಿ ದೇಶಪಾಂಡೆಯವರು ಮರಾಠಾ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಣಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.
Back to top ↑ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಔರಂಗಜೇಬನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಆಗ್ರಾಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ, 1666ರ ಮೇ 12ರಂದು ಆಗ್ರಾದ ಕೆಂಪುಕೋಟೆಯ ದಿವಾನ್-ಎ-ಖಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ದರ್ಬಾರಿನಲ್ಲಿ ಅವಮಾನಿತರಾದ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಮಯೂರ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಬೆನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ಸಭೆಯಿಂದ ಹೊರನಡೆದರು. ಔರಂಗಜೇಬನು ಅವರನ್ನು ಬಂಧನದಲ್ಲಿರಿಸಿದನು. 1666ರ ಆಗಸ್ಟ್ 17ರಂದು ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ತಮ್ಮ ಮಗ ಸಂಭಾಜಿಯೊಂದಿಗೆ ಔರಂಗಜೇಬನ ವಶದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಮೂರು ತಿಂಗಳ ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣದ ನಂತರ 1666ರ ನವೆಂಬರ್ 20ರಂದು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ರಾಜಗಡವನ್ನು ತಲುಪಿದರು.
Back to top ↑ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಔರಂಗಜೇಬನು ಮಿರ್ಜಾ ರಾಜಾ ಜಯಸಿಂಗನನ್ನು ಬೃಹತ್ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಮರಾಠಾ ರಾಜ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಜಯಸಿಂಗನೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರು ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷ ಹೊನ್ನುಗಳ ಆದಾಯ ತರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೊಘಲರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಗೆಲ್ಲುವ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಸುಭೇದಾರ್ ತಾನಾಜಿ ಮಾಲುಸರೆಯವರು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 1670ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 4ರಂದು ಉದಯಭಾನ್ ರಾಠೋಡನೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿ ಸಿಂಹಗಡವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಟ್ಟರು. ತಾನಾಜಿಯವರ ಮರಣದಿಂದ ಅತೀವ ದುಃಖಿತರಾದ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು, ‘ಕೋಟೆ ಸಿಕ್ಕಿತು, ಆದರೆ ಸಿಂಹ ಹೋಯಿತು’ ಎಂದು ಉದ್ಗರಿಸಿದರು.
Back to top ↑ಕ್ರಿ.ಶ. 1672ರ ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥ ರಾಮದಾಸ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಚಾಫಳದ ಬಳಿ ಭೇಟಿಯಾದರು; ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಗಾಢವಾದ ಬಾಂಧವ್ಯ ಬೆಳೆಯಿತು. ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಸಜ್ಜನಗಡ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪರಳಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಾಮದಾಸ ಸ್ವಾಮಿಗಳಿಗೆ ನಿವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಿದರು.
Back to top ↑ಶಕ 1596, ಆನಂದ ಸಂವತ್ಸರ, ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಶುದ್ಧ ತ್ರಯೋದಶಿ, ಶನಿವಾರ — 1674ರ ಜೂನ್ 6ರಂದು — ರಾಯಗಡದಲ್ಲಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ನೆರವೇರಿತು. ಅವರು ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸಭೆಯು ‘ಪ್ರೌಢ ಪ್ರತಾಪ ಪುರಂದರ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಕುಲಾವತಂಸ, ಸಿಂಹಾಸನಾಧೀಶ್ವರ, ಮಹಾರಾಜಾಧಿರಾಜ, ಶ್ರೀ ಶಿವ ಛತ್ರಪತಿ ಕೀ ಜೈ!’ ಎಂಬ ಜಯಘೋಷದಿಂದ ಮೊಳಗಿತು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಾಯಭಾರಿಗಳಾದ ಹೆನ್ರಿ ಆಕ್ಸೆಂಡನ್, ಜಾರ್ಜ್ ರಾಬಿನ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಥಾಮಸ್ ಮಿಚೆಲ್ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಅಮೂಲ್ಯ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು. ಈ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.
Back to top ↑ಗೋಲ್ಕೊಂಡದ ಅಬುಲ್ ಹಸನ್ ತಾನಾ ಶಾಹ ಕುತುಬ್ ಶಾಹರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು 1677ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 5ರಂದು ಭಾಗನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಇಡೀ ನಗರವನ್ನು ಸಿಂಗರಿಸಲಾಗಿತ್ತು: ಕುಂಕುಮ ಮತ್ತು ಕೇಸರಿಯ ರಂಗೋಲಿಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅಲಂಕಾರದ ಮಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಪತಾಕೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿತ್ತು, ಗುಡಿ ತೋರಣಗಳನ್ನು ಏರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇಡೀ ಭಾಗನಗರವೇ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರನ್ನು ಕಾಣಲು ಕಾತರಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಅವರು ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಹೂವುಗಳ ಮಳೆಗರೆಯಲಾಯಿತು.
Back to top ↑ಕೊಪ್ಪಳದ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೊಳಗಾದ ನಾಗರಿಕರು ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಬಳಿ ಬಂದು, ಅಲ್ಲಿನ ಪಠಾಣ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಕ್ರೌರ್ಯದಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ಪಾರುಮಾಡುವಂತೆ ಮೊರೆಯಿಟ್ಟರು. ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸರಸೇನಾಪತಿ ಹಂಬೀರರಾವ್ ಮೋಹಿತೆಯವರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದರು; ಹಂಬೀರರಾವ್ ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಕೊಪ್ಪಳಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದರು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಾಗೋಜಿ ಜೇಧೆಯವರು ಖಾನನ ಆನೆಯನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದರು; ಹುಸೇನ್ ಖಾನ್ ಮಿಯಾನಾ ನಾಗೋಜಿ ಜೇಧೆಯವರತ್ತ ಬಾಣ ಬಿಟ್ಟನು. ಹಂಬೀರರಾವ್ ಮೋಹಿತೆಯವರು ಖಾನನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು, ಅವನೊಂದಿಗೆ 2,000 ಕುದುರೆಗಳು, ಅನೇಕ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಾರ ಅಮೂಲ್ಯ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಸ್ವರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರು.
Back to top ↑ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಮತ್ತು ಅಬುಲ್ ಹಸನ್ ತಾನಾ ಶಾಹ ಕುತುಬ್ ಶಾಹರು ಗೋಲ್ಕೊಂಡ ಕೋಟೆಯ ದಾದ್ ಮಹಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದರು. ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರ ಆಲಿಂಗಿಸಿಕೊಂಡರು; ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟರಾದ ಕುತುಬ್ ಶಾಹರು ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಗೌರವಿಸಿದರು. ಅವರು ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿ, ಅಮೂಲ್ಯ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಕುತುಬ್‌ಶಾಹಿ ಮಂತ್ರಿಗಳಾದ ಅಕ್ಕಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಾದಣ್ಣ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು.
Back to top ↑1677ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 19ರಂದು ಯೇಸಾಜಿಯವರು ಕುತುಬ್ ಶಾಹರ ಬಲಿಷ್ಠ ಆನೆಯನ್ನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಎದುರಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಖಡ್ಗದಿಂದ ಅದರ ಸೊಂಡಿಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು — ಇದು ಸ್ವರಾಜ್ಯದ ಸೈನಿಕರ ಧೈರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
Back to top ↑ಹೈದರಾಬಾದಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಭೇಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಮಂತ್ರಣಗಳು ಮುಂದುವರಿದವು. ಒಂದು ದಿನ ಪ್ರಧಾನ ಮಾದಣ್ಣನವರು ಸ್ವತಃ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಭೋಜನಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು; ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಮಾದಣ್ಣನವರ ತಾಯಿ ಭಾಗಮ್ಮನವರು ಸ್ವತಃ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿದರು. ಭಾಗಮ್ಮ, ಮಾದಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಣ್ಣ ಅವರು ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರೊಂದಿಗೆ ಹಲವು ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದರು; ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಆನೆಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು.
Back to top ↑ದ್ವಾದಶ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಶ್ರೀಶೈಲದ ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಸ್ವಾಮಿಯ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಬಂದಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಲು ಅವರು 1677ರ ಮಾರ್ಚ್ 24ರಂದು ಶ್ರೀಶೈಲಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿ, ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ 1677ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 1ರವರೆಗೆ ತಂಗಿದ್ದರು.
Back to top ↑ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು 1677ರ ಮೇ 4ರಂದು ತಿರುಪತಿ ಬಾಲಾಜಿಯ ದರ್ಶನ ಪಡೆದರು. ತಿರುಪತಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕಾಳಹಸ್ತಿ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಚೆನ್ನೈಗೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಕಾಂಚೀಪುರಂ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ, ಅವರು 1677ರ ಮೇ 9ರಂದು ಬಲಿಷ್ಠ ಜಿಂಜಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದರು.
Back to top ↑ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು 1677ರ ಮೇ 9ರಂದು ಜಿಂಜಿಯ ಮಹಾಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರು. ಜಿಂಜಿ ಕೋಟೆಯು ರಾಜಗಿರಿ, ಕೃಷ್ಣಗಿರಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಎಂಬ ಮೂರು ದುರ್ಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ನಾಸಿರ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಖಾನನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು 1677ರ ಮೇ 13ರಂದು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದರು. 1690ರಿಂದ 1698ರವರೆಗೆ ಜಿಂಜಿ ಮರಾಠಾ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.
ನಂತರ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ತಮ್ಮ ಮಲಸಹೋದರ ವ್ಯಂಕೋಜಿ ರಾಜೆಯವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಕೊಳ್ಳಿಡಂ (ಕೊಲೆರೂನ್) ನದಿಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ತಿರುಮಲವಾಡಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ, ಸ್ವತಃ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಅವರನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು 1677ರ ಜುಲೈ 12ರ ನಂತರ ತಿರುಪ್ನೃತಿ ಗ್ರಾಮದ ಪುಷ್ಪಭಾನೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ದೀರ್ಘ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಿ, ಅಮೂಲ್ಯ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.
Back to top ↑