Murals in Telugu

శివనేరి కోటలో శివాయి దేవి ఆశీస్సులు కోరిన షాహాజీ రాజే, జీజామాత

షాహాజీ రాజే, జీజామాత శివనేరి కోటలోని శివాయి దేవిని దర్శించుకున్నారు. ఆ సమయంలో జీజామాత గర్భవతిగా ఉన్నారు; ఆమె సంరక్షణ కోసం కోటలో అనుభవజ్ఞులైన వైద్యులను నియమించారు.

శివాజీ జననం

19 ఫిబ్రవరి 1630న, అత్యంత శుభప్రదమైన నక్షత్ర యోగంలో, షాహాజీ రాజే సతీమణి జీజాబాయి శివనేరి కోటలో ఒక పుత్రునికి జన్మనిచ్చారు. శివనేరిలో జన్మించినందున ఆ బాలునికి శివాజీ అని పేరు పెట్టారు. తరువాత షాహాజీ రాజే తమ పెద్ద కుమారుడు శంభాజీతో కలిసి నవజాత శిశువును చూడటానికి వచ్చారు. పుత్రుని జననానికి ఎంతో ఆనందించిన ఆయన, ఆ సంబరంలో విరివిగా దానధర్మాలు చేశారు.

రోహిడేశ్వర్‌లో శివాజీ, ఆయన సహచరుల ప్రతిజ్ఞ

పుణే ప్రాంత ప్రజలు స్వరాజ్య భావనతో స్ఫూర్తి పొందుతూ, సుల్తానుల పాలనలోని అకృత్యాలకు వ్యతిరేకంగా గళమెత్తుతున్నారు. 23 మే 1642న, అప్పటికి పన్నెండేళ్ల వయసున్న యువ శివాజీ, ఆయన సహచరులు రోహిడేశ్వర్‌లోని పవిత్ర శివాలయంలో సామూహికంగా స్వరాజ్య ప్రతిజ్ఞ చేశారు.

శివాజీ విద్యాభ్యాసం

బాల శివాజీ శ్రుతి, స్మృతి, పురాణాలు, రాజనీతి, రామాయణ మహాభారతాలు, కావ్యాలు, వ్యాయామం, వాస్తుశాస్త్రం, ధనుర్విద్య, అనేక భాషలు, శ్లోకాలు, సూక్తులతో పాటు ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాల స్వారీలో ప్రావీణ్యం సంపాదించారు. కత్తి, విల్లు, చక్రం, ఈటె వాడకంలోనూ, వివిధ యుద్ధ పద్ధతులలోనూ ఆయన శిక్షణ పొందారు. కోటల నిర్మాణం, సైనిక వ్యూహం, తప్పించుకునే మెళకువలు, విషప్రయోగాన్ని గుర్తించడం, రత్నపరీక్ష వంటి ఇతర కళలు, శాస్త్రాలను కూడా ఆయన నేర్చుకున్నారు.

తోరణ, రాజగఢ్ స్వాధీనం

పుణేకు నైరుతి దిశలో కానద్ లోయలో తోరణ కోట నిర్జనంగా ఉండేది. అక్కడ ఆదిల్ షాహీ సర్దారు ఎవరూ నియమితులై లేరు; యువ శివాజీ రాజే 1645–46 మధ్యకాలంలో ఆ కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. తోరణకు ఆగ్నేయంగా మురుంబదేవ్ అనే పర్వతం ఉండేది; అది కూడా ఎవరి ఆధీనంలోనూ లేదు. శివాజీ ఆ పర్వతాన్ని తమ అధీనంలోకి తీసుకొని, వెంటనే దానిపై కోట నిర్మాణం ప్రారంభించి, దానికి రాజగఢ్ అని పేరు పెట్టారు. తరువాత రాజగఢ్ మరాఠా రాజ్యానికి మొదటి రాజధాని అయింది.

మరాఠా నౌకాదళం ఆరంభం

శివాజీ మహారాజ్ 24 అక్టోబర్ 1657న కల్యాణ్, భివండీలను జయించారు; తరువాత పేణ్ కూడా ఆయన ఆధీనంలోకి వచ్చింది. ఈ ప్రదేశాలలో ఆయన నౌకల నిర్మాణం ప్రారంభించారు. పోర్చుగీసు కళాకారుల సహాయంతో శివాజీ మహారాజ్ యుద్ధనౌకలను నిర్మించి, సముద్రంపై మరాఠా శక్తిని నెలకొల్పారు. మరాఠా నౌకాదళంలో గల్లివట్, గురాబ్, మచ్వా, తరాండే, పాల్, తిర్కటి, మహాగిరి, తరు, ఫతేమార్ వంటి యుద్ధనౌకలతో పాటు మచ్వా, బతేలా, తరు, శిబాడ్, మహాగిరి, బలావ్, మంజీ వంటి వాణిజ్య నౌకలు ఉండేవి.

సవాలును స్వీకరించిన అఫ్జల్ ఖాన్

శివాజీ మహారాజ్ పెరుగుతున్న శక్తిని అణచివేయడానికి అలీ ఆదిల్ షా, బడీ సాహెబా మరాఠా రాజుపైకి ఒక రాజ సేనాధిపతిని పంపాలని నిర్ణయించారు. అయితే ఆదిల్ షాహీ దర్బారులోని ఏ సర్దారూ ఈ బాధ్యతను స్వీకరించడానికి ముందుకు రాలేదు. ఆ సమయంలో అఫ్జల్ ఖాన్ ముందుకు వచ్చి, తాంబూలం (తమలపాకు) అందుకొని, “శివాజీ ఎవరు? గుర్రం కూడా దిగకుండా అతన్ని ప్రాణాలతో బందీగా పట్టుకొస్తాను” అని ప్రకటించాడు.

ప్రతాపగఢ్‌లో భేటీ

10 నవంబర్ 1659, గురువారం నాడు శివాజీ మహారాజ్, అఫ్జల్ ఖాన్ ప్రతాపగఢ్‌లో కలుసుకున్నారు. ఆ భేటీలో అఫ్జల్ ఖాన్ శివాజీ మహారాజ్‌ను పూర్తిగా లొంగిపోవాలని కోరి, ఆలింగనం చేసుకోవడానికి చేతులు చాచాడు. ఆలింగనం చేసుకున్న వెంటనే అఫ్జల్ ఖాన్ శివాజీ మహారాజ్ తలను తన ఎడమ చేతి కింద బిగించి, దాచుకున్న బాకుతో ఆయన పక్కపై పొడిచాడు. శివాజీ మహారాజ్ అంగీ లోపల కవచం ధరించి ఉన్నందున, ఆ బాకు కవచాన్ని మాత్రమే రాసుకుంటూ వెళ్లి ఆయన వస్త్రాన్ని చీల్చింది.

రెప్పపాటులో శివాజీ మహారాజ్ ఎడమ చేతికి ధరించిన వాఘ్‌నఖ్ (పులిగోళ్లు), కుడి చేతిలోని బాకుతో ఎదురుదాడి చేశారు; ఆ పోరాటంలో అఫ్జల్ ఖాన్ నేలకూలాడు.

ఘోడ్‌ఖిండ్‌లో బాజీప్రభు దేశ్‌పాండే వీరపోరాటం

13 జూలై 1660న సిద్దీ జౌహర్ సైన్యం పన్హాళా కోటను ముట్టడించింది. బయటపడే మార్గం కోసం శివాజీ మహారాజ్ గూఢచారుల వ్యవస్థ అవిశ్రాంతంగా శ్రమించింది; శత్రుసైన్యం వెంబడిస్తుండగా శివాజీ మహారాజ్ పల్లకీలో ఘోడ్‌ఖిండ్ వైపు తప్పించుకొని వెళ్లారు. సమీపిస్తున్న సైన్యాన్ని చూసి, బాజీప్రభు దేశ్‌పాండే ఘోడ్‌ఖిండ్ కనుమను అడ్డుకోవాలని సంకల్పించారు. శివాజీ మహారాజ్ సురక్షితంగా విశాల్‌గఢ్ కోటకు చేరుకునే వరకు శత్రువును నిలువరిస్తూ, ఆయన గొప్ప సాహసంతో పోరాడి ప్రాణాలర్పించారు.

షాయిస్తా ఖాన్‌పై ఆకస్మిక దాడి

ఢిల్లీలో మొఘల్ సింహాసనాన్ని ఔరంగజేబు చేజిక్కించుకున్న తరువాత, 1660లో తన మామ షాయిస్తా ఖాన్‌ను దక్కన్ సుబేదారుగా నియమించి, అతనికి 80,000 మంది సైన్యాన్ని అప్పగించాడు. పుణేలో శివాజీ మహారాజ్ సొంత లాల్ మహల్‌లోనే బస చేసిన ఆ కొత్త సుబేదారు మరాఠా రాజ్యాన్ని ధ్వంసం చేయడం ప్రారంభించాడు. 5 ఏప్రిల్ 1663 రాత్రి శివాజీ మహారాజ్ షాయిస్తా ఖాన్ నివాసంపై సాహసోపేతమైన దాడి చేశారు. బాల్యాన్ని ఈ భవనంలోనే గడిపినందున దానిలోని ప్రతి భాగం ఆయనకు సుపరిచితం. ఆ దాడి నుంచి షాయిస్తా ఖాన్ ప్రాణాలతో బయటపడ్డాడు, కానీ కుడి చేతి మూడు వేళ్లను కోల్పోయాడు. భయకంపితుడైన అతను మూడు రోజుల్లోనే తన సైన్యమంతటితో పుణేను విడిచి వెళ్లిపోయాడు; రాజ్యానికి ఉన్న ముప్పు తొలగిపోయింది.

మురార్‌బాజీ దేశ్‌పాండే బలిదానం

శివాజీ మహారాజ్ వరుస విజయాలకు ప్రతీకారంగా ఔరంగజేబు తన ప్రముఖ మన్సబ్‌దారులైన మీర్జా రాజా జైసింగ్, దిలేర్ ఖాన్‌లను దక్కన్‌కు పంపాడు. మురార్‌బాజీ దేశ్‌పాండే మరాఠాలకు నాయకత్వం వహిస్తున్న పురందర్ కోటను వారు ముట్టడించారు. జూన్ 1665లో దిలేర్ ఖాన్ పురందర్‌పై భారీ దాడి ప్రారంభించిన తరువాత భీకర యుద్ధం జరిగింది. మురార్‌బాజీ పరాక్రమానికి ముగ్ధుడైన దిలేర్ ఖాన్ ఆయనను మొఘల్ సైన్యంలో చేరమని ప్రలోభపెట్టడానికి ప్రయత్నించాడు. మురార్‌బాజీ ఆ ప్రతిపాదనను తిరస్కరించి నేరుగా దిలేర్ ఖాన్‌పైకి దూసుకెళ్లారు; కానీ ఒక బాణం ఆయన మెడకు తగిలింది. మురార్‌బాజీ దేశ్‌పాండే మరాఠా రాజ్యం కోసం ప్రాణాలర్పించారు.

శివాజీ మహారాజ్ ఆగ్రా పర్యటన

ఔరంగజేబును కలవడానికి శివాజీ మహారాజ్ ఆగ్రా వెళ్లి, 12 మే 1666న ఆగ్రా ఎర్రకోటలోని దివాన్-ఎ-ఖాస్‌లో అతనిని కలుసుకున్నారు. ఆ దర్బారులో అవమానానికి గురైన శివాజీ మహారాజ్ నెమలి సింహాసనానికి వెనుదిరిగి సభను విడిచి వెళ్లిపోయారు. ఔరంగజేబు ఆయనను నిర్బంధంలో ఉంచాడు. తమ కుమారుడు శంభాజీతో కలిసి శివాజీ మహారాజ్ 17 ఆగస్టు 1666న ఔరంగజేబు నిర్బంధం నుంచి తప్పించుకొని, మూడు నెలల సుదీర్ఘ ప్రయాణం తరువాత 20 నవంబర్ 1666న సురక్షితంగా రాజగఢ్ చేరుకున్నారు.

తానాజీ మాలుసరే

శివాజీ మహారాజ్ కార్యకలాపాలను అడ్డుకోవడానికి ఔరంగజేబు మీర్జా రాజా జైసింగ్‌ను భారీ సైన్యంతో మరాఠా రాజ్యంపైకి పంపాడు. శివాజీ మహారాజ్ జైసింగ్‌తో సంధి చేసుకోవలసి వచ్చింది; ఆ సంధి ప్రకారం ఇరవై మూడు కోటలను, నాలుగు లక్షల హోన్‌ల ఆదాయం వచ్చే భూభాగాన్ని మొఘలులకు అప్పగించారు. ఈ కోటలను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకునే ఉద్యమాన్ని సుబేదార్ తానాజీ మాలుసరే ప్రారంభించారు. 4 ఫిబ్రవరి 1670న ఉదయ్‌భాన్ రాథోడ్‌తో జరిగిన భీకర పోరాటంలో ఆయన ప్రాణాలర్పించి సింహగఢ్‌ను గెలిచారు. తానాజీ మరణానికి శివాజీ మహారాజ్ తీవ్రంగా దుఃఖించి, ‘కోట దక్కింది, కానీ సింహం పోయింది’ అని అన్నారు.

శివాజీ మహారాజ్, సమర్థ రామదాస స్వామి సమాగమం

క్రీ.శ. 1672 శ్రావణ మాసంలో శివాజీ మహారాజ్, సమర్థ రామదాస స్వామి చాఫళ్ సమీపంలో కలుసుకున్నారు; వారి మధ్య గాఢమైన అనుబంధం ఏర్పడింది. సజ్జన్‌గఢ్ అని కూడా పిలిచే పర్లీ కోటను శివాజీ మహారాజ్ రామదాస స్వామికి నివాసంగా సమర్పించారు.

శివాజీ మహారాజ్ పట్టాభిషేకం

శక 1596, ఆనంద నామ సంవత్సర జ్యేష్ఠ శుద్ధ త్రయోదశి, శనివారం — 6 జూన్ 1674 — నాడు రాయగఢ్‌లో శివాజీ మహారాజ్ పట్టాభిషిక్తులయ్యారు. ఆయన సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించగానే సభ ‘ప్రౌఢ ప్రతాప పురందర, క్షత్రియ కులావతంస, సింహాసనాధీశ్వర, మహారాజాధిరాజ, శ్రీ శివ ఛత్రపతి కీ జై!’ అనే జయజయధ్వానాలతో మారుమోగింది. ఆంగ్ల రాయబారులు హెన్రీ ఆక్సెండెన్, జార్జ్ రాబిన్సన్, థామస్ మిచెల్ పట్టాభిషేకానికి హాజరై విలువైన కానుకలు సమర్పించారు. ఈ పట్టాభిషేకంతో భారతీయ సార్వభౌమత్వం పునఃస్థాపితమైంది.

భాగ్యనగర్‌లో అబుల్ హసన్ కుతుబ్ షాను సందర్శించిన శివాజీ మహారాజ్

గోల్కొండ పాలకుడు అబుల్ హసన్ తానా షా కుతుబ్ షాను సందర్శించడానికి శివాజీ మహారాజ్ 5 ఫిబ్రవరి 1677న భాగ్యనగర్‌లో ప్రవేశించారు. నగరమంతా అలంకరించబడింది: కుంకుమ, కుంకుమపువ్వులతో రంగవల్లులు తీర్చిదిద్దారు, అంతటా తోరణమాలలు, పతాకాలు వేలాడదీశారు, గుడీలు, తోరణాలు నిలిపారు. భాగ్యనగరమంతా శివాజీ మహారాజ్‌ను చూడటానికి ఉవ్విళ్లూరింది; ఆయన నగరంలోకి ప్రవేశిస్తుండగా ఆయనపై బంగారు, వెండి పుష్పాల వర్షం కురిపించారు.

శివాజీ మహారాజ్ కర్ణాటక దండయాత్ర

కొప్పళకు చెందిన బాధిత పౌరులు శివాజీ మహారాజ్ వద్దకు వచ్చి, అక్కడి పఠాన్ పాలకుల క్రూరత్వం నుంచి తమను కాపాడాలని మొరపెట్టుకున్నారు. శివాజీ మహారాజ్ ఈ కార్యాన్ని సర్సేనాపతి హంబీర్‌రావ్ మోహితేకు అప్పగించారు; హంబీర్‌రావ్ తన సైన్యంతో కొప్పళకు బయలుదేరారు. ఆ యుద్ధంలో నాగోజీ జేధే ఖాన్ ఏనుగును గాయపరచగా, హుసేన్ ఖాన్ మియానా నాగోజీ జేధేపై బాణం ప్రయోగించాడు. హంబీర్‌రావ్ మోహితే ఖాన్‌ను బంధించి, అతనితో పాటు 2,000 గుర్రాలు, అనేక ఏనుగులు, ఎంతో విలువైన సంపదను స్వాధీనం చేసుకొని, వాటిని స్వరాజ్యం కోసం శివాజీ మహారాజ్‌కు సమర్పించారు.

దాద్ మహల్‌లో సమావేశం

శివాజీ మహారాజ్, అబుల్ హసన్ తానా షా కుతుబ్ షా గోల్కొండ కోటలోని దాద్ మహల్‌లో కలుసుకున్నారు. ఇద్దరూ ఆలింగనం చేసుకున్నారు; శివాజీ మహారాజ్ పట్ల ప్రసన్నులైన కుతుబ్ షా ఆయనను తమ పక్కనే కూర్చోబెట్టుకొని గౌరవించారు. వారు సుదీర్ఘంగా సంభాషించి, అమూల్యమైన కానుకలు ఇచ్చిపుచ్చుకున్నారు. ఈ సందర్భంలో కుతుబ్ షాహీ మంత్రులు అక్కన్న, మాదన్న కూడా ఉన్నారు.

కుతుబ్ షా మహాగజాన్ని ఎదిరించిన యేసాజీ పరాక్రమం

19 ఫిబ్రవరి 1677న యేసాజీ కుతుబ్ షా మహాగజాన్ని ధైర్యంగా ఎదుర్కొని, తన కత్తితో దాని తొండాన్ని నరికివేశారు — ఇది స్వరాజ్య సైనికుల సాహసానికి నిదర్శనం.

మాదన్న ఇంట శివాజీ మహారాజ్ విందు

హైదరాబాద్‌లో నెల రోజులకు పైగా సమావేశాలు, ఆహ్వానాలు కొనసాగాయి. ఒకరోజు ప్రధాని మాదన్న స్వయంగా శివాజీ మహారాజ్‌ను తమ ఇంటికి భోజనానికి ఆహ్వానించగా, శివాజీ మహారాజ్ సంతోషంగా అంగీకరించారు. మాదన్న తల్లి భాగమ్మ స్వయంగా వంట చేశారు. భాగమ్మ, మాదన్న, అక్కన్న శివాజీ మహారాజ్‌తో అనేక విషయాలపై మనసువిప్పి మాట్లాడారు; శివాజీ మహారాజ్ ఏనుగులు, గుర్రాలు, వస్త్రాలు, ఆభరణాలను కానుకలుగా సమర్పించారు.

శ్రీశైలంలో శివాజీ మహారాజ్

ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటైన శ్రీశైలంలోని శ్రీ మల్లికార్జునుని శివాజీ మహారాజ్ దర్శించుకున్న విషయం చక్కగా నమోదై ఉంది. మల్లికార్జునుని పూజించడానికి ఆయన 24 మార్చి 1677న శ్రీశైలం చేరుకొని, కృష్ణా నది తీరాన ఉన్న ఈ క్షేత్రంలో 1 ఏప్రిల్ 1677 వరకు బస చేశారు.

తిరుపతి బాలాజీ దర్శనం

శివాజీ మహారాజ్ 4 మే 1677న తిరుపతి బాలాజీని దర్శించుకున్నారు. తిరుపతి, శ్రీకాళహస్తి మీదుగా చెన్నైకి, అక్కడి నుంచి కాంచీపురం మీదుగా ప్రయాణించి, 9 మే 1677న బలమైన జింజీ కోటకు చేరుకున్నారు.

జింజీ, వ్యంకోజీ రాజేతో సమాగమం

శివాజీ మహారాజ్ 9 మే 1677న మహత్తరమైన జింజీ కోటను ముట్టడించారు. జింజీ కోట రాజగిరి, కృష్ణగిరి, చంద్రగిరి అనే మూడు దుర్గాలతో కూడినది; నాసిర్ ముహమ్మద్ ఖాన్ దానికి అధిపతిగా ఉండేవాడు. శివాజీ మహారాజ్ 13 మే 1677న ఆ కోటను స్వాధీనం చేసుకొని దానిని బలోపేతం చేశారు. 1690 నుంచి 1698 వరకు జింజీ మరాఠా రాజ్యానికి రాజధానిగా ఉంది.

ఆ తరువాత శివాజీ మహారాజ్ తమ సవతి సోదరుడు వ్యంకోజీ రాజేను కలవడానికి కొల్లిడం (కొలెరూన్) నది మీదుగా తిరుమలవాడికి ప్రయాణించి, ఆయనకు స్వాగతం పలకడానికి స్వయంగా ఎదురేగారు. 12 జూలై 1677 తరువాత తిరుప్నృతి గ్రామంలోని పుష్పభనేశ్వర ఆలయంలో ఆ ఇద్దరు సోదరులు కలుసుకొని, సుదీర్ఘంగా చర్చించి, అమూల్యమైన కానుకలు ఇచ్చిపుచ్చుకున్నారు.